ภาพรวมโครงการ
โครงการบริหารจัดการน้ำโขง เลย ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง ระยะที่ 1
โครงการบริหารจัดการน้ำโขง เลย ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง ระยะที่ 1 มีเป้าหมายหลัก เพื่อส่งน้ำให้ครอบคลุมพื้นที่ชลประทาน 1.73 ล้านไร่ โดยอาศัยแรงโน้มถ่วง เริ่มต้นด้วยการก่อสร้าง แนวหัวงานผันน้ำ จากปากแม่น้ำเลยไปจนถึงตำบลนาคำ อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น รวมระยะทางทั้งสิ้น 174.449 กิโลเมตร น้ำที่ผันมาได้จะถูกกระจายสู่พื้นที่ชลประทานผ่านคลองส่งน้ำสายหลัก MC3, MC4 และ MC5 โดยมีระบบส่งน้ำ 2 ระบบ คือ ระบบสูบน้ำ และระบบส่งน้ำโดยแรงโน้มถ่วง ดังแสดงในรูป และมีองค์ประกอบโครงการ ดังนี้
แนวหัวงานผันน้ำโขงอีสาน และหัวงานแนวผันน้ำชี-มูล
(ระยะทางรวม 174.449 กิโลเมตร)
1
ประกอบด้วย
1.1 หัวงานแนวผันน้ำโขงอีสาน (83.498 กิโลเมตร)
เริ่มจากทิศตะวันตกไปตะวันออกเฉียงใต้ สิ้นสุดที่บ้านดงมะไฟ จังหวัดหนองบัวลำภู ประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ การปรับปรุงแม่น้ำเลย (0.901 กิโลเมตร) โดยขุดลอกบริเวณปากแม่น้ำ ตามด้วยคลองชักน้ำใหม่ (0.920 กิโลเมตร) บ่อดักตะกอนเพื่อกรองสิ่งปนเปื้อนก่อนเข้าสู่ระบบ และอาคารประตูระบายน้ำหน้าปากอุโมงค์เพื่อควบคุมปริมาณน้ำ ส่วนหลักของโครงการ คือ อุโมงค์แรงดัน (64.581 กิโลเมตร) ที่ขุดเจาะด้วยเครื่อง TBM ตามด้วยอาคารประตูระบายน้ำท้ายอุโมงค์สำหรับการควบคุมในกรณีฉุกเฉิน และคลองลำเลียงน้ำช่วงแรก (16.675 กิโลเมตร) เพื่อนำส่งน้ำต่อไป นอกจากนี้ยังมีอุโมงค์เข้า-ออก 3 แห่ง (Adit 1-3) เพื่อสนับสนุนการก่อสร้างและบำรุงรักษา พร้อมถนนเข้าถึงจุดสำคัญต่าง ๆ ของโครงการ
1.2 หัวงานแนวผันน้ำชี-มูล (90.951 กิโลเมตร)
เป็นส่วนต่อเนื่องจากแนวผันน้ำโขงอีสาน มีทิศทางการไหลจากเหนือลงใต้ สิ้นสุดที่ตำบลนาคำ อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น เพื่อส่งน้ำเข้าสู่พื้นที่ลุ่มน้ำชี-มูล โครงการประกอบด้วยคลองลำเลียงน้ำ 4 ช่วง รวมระยะทาง 42.493 กิโลเมตร และอุโมงค์การไหลแบบทางน้ำเปิด 3 ช่วง รวมระยะทาง 48.458 กิโลเมตร โดยช่วงที่ 1-2 ก่อสร้างด้วยเครื่อง TBM ส่วนช่วงที่ 3 (ผ่านเขื่อนอุบลรัตน์) ใช้วิธี Drill & Blast หรือ TBM นอกจากนี้คลองลำเลียงน้ำช่วงที่ 3 มีระบบสูบน้ำลงลำพะเนียง พร้อมท่อส่งน้ำ 2.20 กิโลเมตร และมีอุโมงค์เข้า-ออก (Adit 4) 1 แห่งเพื่อการบำรุงรักษา
น้ำที่ผันมาจากแนวหัวงานผันน้ำ จะถูกกระจายสู่พื้นที่ชลประทานผ่านคลองส่งน้ำ โดยแบ่งระบบการส่งน้ำออกเป็น 2 ระบบ คือ ระบบส่งน้ำโดยระบบสูบน้ำ และระบบส่งน้ำโดยแรงโน้มถ่วง
ระบบส่งน้ำ
2
2.1 ระบบส่งน้ำโดยระบบสูบน้ำ
ใช้ในพื้นที่ที่มีระดับสูงกว่าน้ำในคลองลำเลียง ประกอบด้วย 13 สถานีสูบน้ำหลักที่สูบน้ำผ่านท่อลำเลียงเข้าบ่อพักน้ำ จากนั้นใช้แรงโน้มถ่วงส่งผ่านคลองส่งน้ำสายหลัก 18 สาย สายซอย 16 สาย และสายแยกซอย 8 สาย รวมทั้งอาคารประกอบต่าง ๆ เช่น ประตูระบายน้ำ สะพาน ท่อลอดถนน สะพานน้ำ และไซฟอน ครอบคลุมพื้นที่ชลประทาน 157,117 ไร่
2.2 ระบบส่งน้ำโดยแรงโน้มถ่วง
ระบบส่งน้ำโดยแรงโน้มถ่วงของโครงการแบ่งเป็น 4 พื้นที่หลัก โดยมีโครงข่ายคลองส่งน้ำที่ครอบคลุมทั้งระบบ ประกอบด้วย คลองส่งน้ำสายหลัก 4 สาย คลองส่งน้ำสายซอย 43 สาย และคลองส่งน้ำสายแยกซอย 171 สายการแบ่งพื้นที่ทั้ง 4 แห่งนี้มีขอบเขตและหน้าที่ที่ชัดเจน โดยแต่ละพื้นที่จะรับผิดชอบการส่งน้ำให้กับพื้นที่ชลประทานในบริเวณต่าง ๆ ตามความเหมาะสมของภูมิประเทศและระดับความสูงของพื้นที่ ดังนี้
คลองส่งน้ำสายหลัก MC4
คลองส่งน้ำสายหลัก MC3
คลองส่งน้ำสาย 1R-FC4
ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ข้างคลองลำเลียงน้ำ (แนวผันน้ำ) ออกแบบให้วางตัวตามแนวระดับ เพื่อให้สามารถส่งน้ำด้วยระบบแรงโน้มถ่วงได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยจะลัดเลาะไปตามความเหมาะสมของระดับพื้นที่บริเวณเหนือเขื่อนอุบลรัตน์ ในเขตอำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู พื้นที่นี้จะได้รับประโยชน์รวม 27,872 ไร่ และเพื่อสนับสนุนการส่งน้ำให้ครอบคลุมพื้นที่ที่สูงกว่าระดับคลอง 1R-FC4 โครงการยังประกอบด้วย คลองส่งน้ำสายหลัก 1 สาย และ สถานีสูบน้ำขนาดเล็ก 2 แห่ง
รับน้ำจากปลายคลองลำเลียงน้ำช่วงที่ 5 (กม.174+449) ตำบลนาคำ อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น ลำเลียงน้ำสู่พื้นที่ตอนล่างของ จังหวัดขอนแก่น และอำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ ครอบคลุมพื้นที่ชลประทาน 660,417 ไร่ ผ่านสายซอย 18 สาย และสายแยกซอย 75 สาย
รับน้ำต่อจากคลองส่งน้ำสาย MC3 กิโลเมตรที่ 0+110 ที่ ตำบลนาคำ อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น ส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทาน จังหวัดขอนแก่น, มหาสารคาม และกาฬสินธุ์ ครอบคลุมพื้นที่ชลประทาน 682,843 ไร่ ผ่านสายซอย 18 สาย และสายแยกซอย 88 สาย
คลองส่งน้ำสายหลัก MC5
รับน้ำต่อจากคลองส่งน้ำสาย MC3 (กิโลเมตรที่ 146+439) อำเภอพล จังหวัดขอนแก่น เพื่อลำเลียงและกระจายน้ำให้พื้นที่ อำเภอพล จังหวัดขอนแก่น และอำเภอประทาย จังหวัดนครราชสีมา ครอบคลุมพื้นที่ชลประทาน 207,433 ไร่ ผ่านสายซอย 7 สาย และสายแยกซอย 8 สาย
หมายเหตุ : ข้อมูลภาพรวมโครงการเป็นข้อมูลล่าสุดในปัจจุบัน ซึ่งในแต่ละงานยังอยู่ในระหว่างการดำเนินงาน
1 หัวงานแนวผันน้ำโขงอีสานและหัวงานแนวผันน้ำชี-มูล กำลังอยู่ในขั้นตอนการสำรวจและออกแบบ
2 ระบบส่งน้ำ อยู่ระหว่างการศึกษาความเหมาะสมและประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม
ดังนั้น ข้อมูลดังกล่าวอาจมีการปรับเปลี่ยนเพื่อให้เหมาะสมและสอดคล้องกับสภาพพื้นที่มากที่สุด โดยคำนึงถึงหลักวิศวกรรม สิ่งแวดล้อม และความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์
เป็นสำคัญ ซึ่งข้อมูลดังกล่าวจะมีการประชุมประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนรับทราบถึงความก้าวหน้าโครงการเป็นระยะตลอดจนสิ้นสุดโครงการ